و انطاكى نوشته كه پوست آن ميعه يابسه است و صاحب تحفه نوشته كه در گرمسير يافت مىشود و در لرستان بسيار است و آن را مهلب گويند . طبيعت حب آن : در دويّم گرم و خشك و خشكى آن كمتر از گرمى و با قوّت محلله و مغريه و قابضه . افعال و خواص آن : * اعضاء الراس و الصدر و القلب و الغذاء و النفض * مفرح و مقوى حواس و جهت اخراج رطوبات غليظه لزجه سينه و شش و خفقان و بهر و ضيق النفس و غشى و مقوى جگر و سپرز و مسكن اوجاع باطنى مانند كبد و طحال و گرده و ظهر و قولنج و درد پهلو و امثال اينها خصوصاً با ماء العسل جهت آنكه محلل رياح غليظه است و مدر بول و حيض و مفتح سده گرده و مخرج اقسام كرم معده و رافع تقطير البول و مبهى و در حبس اسهال دموى بهتر از گل مختوم است و چون داخل نان كنند باعث سرعت انهضام آن گردد و مداومت اغتسال بدان در حمام مانع نزلات . * الزينه و الاوجاع و غيرها * طلاى آن جهت كلف و جرب و صاف كننده بشره و طبيخ آن جهت نقرس و تحليل صلابات حادث از صدمه و ضربه هر چند كهنه شده باشد و تقويت اعضاى ضعيفه خصوصاً با آس و ضماد آن نيز جهت نقرس و اوجاع بارده نافع . مقدار شربت آن : از سه درهم تا پنج درهم . بدل آن : مغز گردكان و بادام تلخ . المضار : مضر دماغ و احشاى حار ، مصلح آن گلاب و روغن بنفشه و رب ريباس . الخواص : نگاه داشتن آن در پارچه كبود و به دستور بخور آن مبطل سحر و مداومت بخور آن موجب الفت متعاندين و چوب و برگ آن در اول گرم و خشك و مقوى بدن و رافع رايحه كريهه آن و گريزاننده هوام و هوام نزديك چوب آن نگردند و نگاه داشتن چوب آن با خود جهت قضاى حاجات و بخور پوست آن جهت گريزانيدن هوام و پشه مجرب گفته‌اند و چون با سداب و مصطكى و قسط در روغن بجوشانند آشاميدن و تدهين بدان نيز جهت فالج و لقوه و رعشه و كزاز و اوجاع مفاصل و نقرس و اورام و جبر كسر و ضربه و سقطه بغايت مفيد است . حب المنسم به كسر ميم و سكون نون و فتح سين مهمله و به شين معجمه نيز گفته‌اند و ميم لغت عربى است . ماهيت آن : دانه‌ايست خوشبو و خوش طعم شبيه به حب البطم و كوچك‌تر از آن به قدر مغز آن و به قدر فلفلى و بسيار املس و زودشكن و مغز آن سفيد و از بوادى يمن و حجاز خيزد و گويند فلنجه است و رنگ آن ما بين سرخى و زردى و درخت آن شبيه به شمشاد . طبيعت آن : در دويّم گرم و خشك . افعال و خواص آن : مفرح و مفتح و مسخن و مبهى و مقوى معده مسترخيه و هاضمه و مجفف و ناشف رطوبات غريبه معده و احشا و بدن و مفتت حصات و مدر بول و رادع بخارات رديه شرباً و طلاءً و اكثار آن مضر و مصدع ، مصلح آن شير . مقدار شربت آن : يك مثقال . بدل آن : كبابه است و اكثر اهل يمن و حجاز خصوص زنان دهن آن را كه عطر منشم مىنامند براى محبت و يا عداوت استعمال مىنمايند و خوشبو است و مىگويند به هر قصد و اراده كه آن را استعمال نمايند همان اثر مىبخشد خصوص در عداوت و بغض و تفرقه ميان متحابين و مشهور است ميان عرب و چون خواهند كه در ميان دو كس و يا جماعتى تفرقه و عداوت افتد مىگويند حق سبحانه و تعالى در ميانشان عطر منشم بپاشد . حب النيل به كسر نون و سكون ياى مثناة تحتانيه و لام به فارسى تخم نيلوفر پيچ و به هندى مرچايى و زيزكى و به بنگالى جهارمرچه و يك نوع ديگر نيز مىشود و آن را اپراچتا نامند و قوّت اسهال اين نوع را زياده گفته‌اند . ماهيت آن : دانه گياهى است شبيه به لبلاب و بر مجاور خود مىپيچد و شاخ‌هاى آن باريك و سبز و برگ آن سبز و در هر برگى گل كبودى شبيه به گل لبلاب و در آفتاب به هم مىآيد و تخم آن در غلافى و در هر غلافى سه دانه مثلث شكل كه حب النيل نامند . طبيعت آن : در سيّم گرم و خشك . افعال و خواص آن : جالى بهق و برص و مفتح سده جگر و سپرز و مسهل قوى بلغم غليظ و خصوص با تربد و منقى بدن و دافع اوجاع مفاصل و ساير امراض بارده و مخرج ديدان و حب القرع و مفيد بهق و برص و نقرس و جرب و قروح خبيثه و با سقمونيا مسهل صفرا و اخلاط غليظه و با هليله مسهل سودا و مفتح سده جگر و سپرز و مسهل قوى و صاحب معالجات بقراطى نوشته كه سه درهم آن با شش درهم شكر سفيد چون سه روز بياشامند جهت ازاله انواع جرب مجرب . مقدار شربت آن : از يك دانگ تا نيم مثقال و يك درهم و زياده آن كشنده است به مغص و اسهال مفرط ملصوق به ماساريقا و امعا ، مصلح آن هليله و بليغ سحق و چرب نمودن به روغن بادام است و چون بكوبند و يك شب در روغن بادام بخيسانند و صبح به تنهايى يا با مطبوخات مناسبه بياشامند رفع غايله مغص و سحج آن مىگردد .